Hồi ký: Hồi ký toàn tập

Hồi ký

Của

Nguyễn Đức

Thuần

Tuổi 80

29/11/1931 – 29/11/2010

20/10/Tân Mùi – 20/10 Canh Dần

Toàn tập

Tháng 11/2010

Lời nói đầu

Xưa nay tuổi 80 là hiếm, nay cũng là tuổi cao, thế giới xếp vào diện người cao tuổi, nhân kỷ niệm tròn 80 tuổi âm 29/11/1931 – 29/11/2010 (tức 20/10/ Tân Mùi – 24/10/ Canh Dần), trong lúc còn minh mẫn, tôi muốn viết lại hồi ký để ôn lại quá khứ, tự hào việc đã làm, một niềm vui của tuổi già bên cạnh các hoạt động xã hội, từ thiện, cũng là để lại tư liệu hình ảnh cho con cháu sau này nghiên cứu khi cần thiết và cũng là mong ước con cháu sẽ có cháu làm được và tốt hơn ông trong điều kiện mới.

Cuốn hồi ký này viết theo từng giai đoạn chủ yếu, cố gắng sử dụng nhiều hình ảnh cho sinh động cụ thể hơn nhất là những giai đoạn về sau có nhiều ảnh được lưu lại:

Gia Đình và thời thơ ấu:

Tôi là Nguyễn Đức Thuần sinh ngày 29/11/1931 thuộc ngày 20/10 năm Tân Mùi giờ Thìn (ngày Mậu Tí, tháng Kỷ Hợi, năm Tân Mùi, giờ Bình Thìn mang mệnh Thổ, thân cư Tài, quẻ dịch cuộc đời là Thuỷ Hoả Ký Tế, quẻ Biến là Thuỷ Sơn Kiển, quẻ Hỗ là Hoả Thuỷ Vị Tế. Phải chăng quẻ dịch đã nói lên khi sinh ra đã kết thúc một giai đoạn đen tối của đất nước và đã bước sang giai đoạn có Đảng lãnh đạo mà tượng quẻ dịch Thuỷ Hoả Kỷ Tế đã nói lên “kết thúc giai đoạn” và cuộc đời sẽ cực kỳ vất vả như Thuỷ Sơn Kiển theo kháng chiến chống thực dân Pháp chủ yếu sống ở miền sông núi.)

Mẹ đẻ là Ngô Thị Khuê sinh năm 1898 năm Mậu Tuất, Bố đẻ là Nguyễn Đức Uông sinh năm 1900, năm Tân Sửu . Do Bố Mẹ bận làm ăn, sinh nhiều con, nên các con đều thuê gửi người nuôi từ bé làm con nuôi. Tôi được Bổ Mẹ cho thuê “u nuôi” là Bà Ngõ ở xóm chùa cho đến 4-5 tuổi thì đón về.

Năm 1955 về quê, chụp ảnh kỷ niệm với gia đình nhà u nuôi

Đứng từ trái sang phải: Thuần, anh Ngõ, con anh Ngõ, vợ anh Ngõ

Hàng dưới là các con anh Ngõ và Bà Ngõ ngồi bế cháu.

Ảnh chụp tại nhà ở xóm Chùa

Anh Ngõ nhà u nuôi

Bố Mẹ đẻ

Bố Nguyễn Đức Uông Mẹ Ngô Thị Khuê

(1900 – 1962) (1898 - 1986)

Đại gia đình ngày 2 Tết năm Bính Tý 1936

Hàng đứng phía sau: anh Nguyễn Đức Bát và vợ là Ngô Thị Thi; cô Nguyễn Thị Diệm, mẹ Ngô Thị Khuê, bố Nguyễn Đức Uông bế Nguyễn Đức Thuần, Nguyễn Đức Nhuận con ông Lãng, chú Nguyễn Đức Lãng, chú Nguyễn Phú Kỳ chồng cô Nguyễn Thị Hạm, Nguyễn Thị Tuyết con cô Hạm, Thím Hoằng vợ chú Nguyễn Đức Hoằng;

Hàng phía trước: anh Nguyễn Đức Giản, chị Nguyễn Thị Nhũ, Nguyễn Đức Mai con cô Hạm, Ông nội Nguyễn Đức Huyên, Bà nội Nguyễn Thị Hảo, Nguyễn Phú Hồng con cô Hạm, chị Nguyễn Thị Nghi, Nguyễn Thị Mạch con chú Lãng, anh Nguyễn Đức Nhu

Trên tôi có anh Nguyễn Đức Bát sinh năm 1920, tuổi Canh Thân, chị Nguyễn Thị Nhũ sinh năm 1926, tuổi Bính Dần, chị Nguyễn Thị Nghi sinh năm 1927, tuổi Đinh Mão, anh Nguyễn Đức Nhu sinh năm 1929, tuổi Kỷ Tỵ, anh nguyễn Đức Giản sinh năm 1930, tuổi Canh Ngọ. Dưới tôi có 2 em gái là Nguyễn Thị Hựu sinh năm 1937 tuổi Đinh Sửu và Nguyễn Thị Đà sinh năm 1938 tuổi Mậu Dần. Khi viết hồi ký này thì 4 anh chị đã mất là Nguyễn Đức Bát, Nguyễn Thị Nhũ, Nguyễn Thị Nghi và Nguyễn Đức Giản, hiện chỉ còn một anh Nguyễn Đức Nhu và 2 em gái Nguyễn thị Hựu và Nguyễn Thị Đà.

Mẹ Ngô Thị Khuê + Bố Nguyễn Đức Uông bế Nguyễn Đức Thuần

Ảnh chụp năm 1936

Hồi bé đi học ở trường làng Đình Bảng, huyện Tiên Sơn tỉnh Bắc Ninh: Qua lớp vỡ lòng, vào học lớp Elementaire, Preparatoire, rồi lên lớp Moyen I, tiếp lên Moyen II rồi lên lớp Superieure. Trừ lớp vỡ lòng, còn các lớp chủ yếu học bằng tiếng Pháp, từ lớp Moyen I trở lên đã phải làm luận văn bằng tiếng Pháp, mỗi tuần chỉ còn 2 giờ học chữ hán. Đang học lớp Superieure thì Nhật đảo chính Pháp rồi lên tỉnh thi tốt nghiệp bằng sơ học yếu lược (certificat primaire superieure), coi như xong cấp I hiện nay và không còn trường lớp để học tiếp ở địa phương nữa. Tất cả đều thôi học, muốn học lên phải ra Hà Nội xin thi tuyển sinh.vào trung học đệ nhất cấp. Như mọi người, tôi cũng thôi học và giúp gia đình chăn trâu, cắt cỏ.

Ấn tượng thời thơ ấu đi học có việc tham gia “sói con” hoạt động đi cắm trại, đốt lửa trại, hát múa và đi tìm đường theo ký hiệu được học. Nó có giúp cho ý thức tập thể cộng đồng và buộc phải tháo vát nhanh nhẹn tinh khôn hơn trong cuộc sống xa gia đình.

Ấn tượng thứ 2 là đi canh gác cho Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam họp trong làng mà sau này tôi mới biết là mình làm nhiệm vụ vừa chơi mà canh gác vòng ngoài, thấy có người lạ vào làng thì mật báo ngay cho các anh thanh niên biết.

Ấn tượng thứ 3 là tôi có nhiệm vụ kèm các em Nguyễn Thị Hựu, Nguyễn thị Đà và cháu con anh cả Nguyễn Phi Loan, Nguyễn Phi Phượng học môn toán tạo cho mình đầu óc độc lập suy nghĩ và tìm cách dạy sao cho tốt. Còn tôi lại được ảnh cả kèm day tiếng Pháp, làm các bài luận văn bằng tiếng Pháp.

Ấn tượng thứ 4 là mặc dù học tiếng Pháp, lại hàng tuần chào cờ Tam Tài của Pháp, hát ca ngợi thống chế Pê tanh, được học tổ tiên mình là người Gô Loa nhưng vẫn biết mình là người Việt Nam bị Pháp cai trị nên đón không khí cách mạng tự giác và dễ dàng.

Sau cách mạng tháng 8 năm 1945 tôi tham gia đội thiếu niên tiền phong, làm đại đội phó, vui mừng đón cách mạng Việt Nam, mừng nước mình được độc lập.

Thời kỳ này có vài ấn tượng sâu sắc:

Đi bộ 18Km ra Hà Nội dự ngày 2/9/1945.

Tôi quê ở làng Đình Bảng, huyện Tiên Sơn tỉnh Bắc Ninh, cách Hà Nội gần 18 Km. Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, cũng như bao thiếu niên khác trong làng, chúng tôi tham gia đội thiếu niên tiền phong học ca hát các bài ca cách mạng, học quốc ca, thường luyện tập quân sự, say mê đón và hưởng ứng các hoạt động của một vùng quê giầu truyền thống cách mạng, nơi đã được chọn địa điểm bí mật mở hội nghị trung ương Đảng bàn ra nghị quyết “Nhật Pháp đánh nhau, hành động của chúng ta”.

Tối hôm 1/9/1945 nhóm thiếu niên chúng tôi bàn kế hoạch ngày mai rủ nhau ra Hà Nội chứng kiến ngày Bác Hồ công bố Độc lập “đầy háo hức và quyết tâm của lứa tuổi thiếu niên” đón chào cách mạng.

Ngủ không yên, hơn 3 giờ sáng ngày 2/9/1945 tôi đã tỉnh giấc, tự lo ăn cơm nguội đã chuẩn bị từ chiều tối hôm trước rồi ăn mặc gọn gàng, đội mũ chào mào làm bằng giấy tốt, ra cổng làng theo hẹn để 4 giờ sáng xuất phát đi bộ ra Hà Nội với mong muốn là đến Hà Nội khoàng 8 giờ 30 phút, kịp dự đại lễ ngày tuyên bố Độc lập lich sử trọng đại khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

Chúng tôi hăng hái đi một mạch qua Cầu Đuống trời mới sáng tỏ mặt người, đi tiếp qua cầu Long Biên rồi qua chợ Đồng Xuân đi về phía Hàng Đào hướng tới Bờ Hồ.

Lần đầu tiên chúng tôi tự tổ chức đi bộ ra Hà Nội, rất vui, không biết mỏi, lại luôn được chứng kiến những tốp thiếu niên chỉnh tề thẳng hàng đi đều bước hô vang một hai một, thỉnh thoảng lại đứng nghiêm giương cao ngọn cờ đỏ sao vàng tung bay, hát bài quốc ca : “Đoàn quân Việt Nam đi, chung lòng cứu quốc. Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa. Cờ pha máu chiến thắng mang hồn nước v.v. Tiến lên cùng thét lên, nước non Việt Nam ta vững bền”. Chúng tôi cũng dừng lại, hướng về phía đoàn thiếu niên, hướng về ngọn cờ cùng nhẩm hát theo, lòng đầy tự hào khí thế hừng hực cùng người dân Thủ đô đón mừng ngày độc lập lịch sử đầu tiên mà mình được hưởng. Nhiều lần chứng kiến cảnh này mà chúng tôi vẫn vui, vẫn đứng nghiêm chào cờ cùng các tốp thiếu niên khác nhau như vậy. Xung quanh, khắp nơi, các nhà đều đầy cờ đỏ sao vàng, tràn ngập không khí cách mạng, tự hào là người dân nước Việt Nam độc lập ở mọi phố phường mà tuổi thiếu niên chúng tôi đi qua, cảm nhận khắc sâu vào tâm trí, đầy ấn tượng không bao giờ quên.

Do chúng tôi đi tự do, không thể đến gần khu vực vườn hoa Ba Đình đã đầy người hàng ngũ chỉnh tề, hàng chục vạn người Việt Nam có mặt trong cuộc mít tinh vĩ đại, ăn mặc quần áo đẹp, tràn ngập cờ hoa chứng kiến giờ phút lịch sử thiêng liêng của dân tộc. Chúng tôi chỉ đứng từ xa ngó nhìn lễ đài và trân trọng, chăm chú lắng nghe: Chính phủ cách mạng lâm thời ra mắt quốc dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Lời thề độc lập vang rền sông núi “Chúng tôi, toàn thể nhân dân Việt Nam xin thề: Cùng chính phủ giữ gìn nền độc lập hoàn toàn cho tổ quốc, chống mọi mưu mô xâm lược, dù có phải hy sinh cũng cam lòng”. Chúng tôi cũng hô vang cùng mọi người . . Xin thề, Xin thề.

Ôi! Vui sướng quá, đất nước bước vào kỷ nguyên Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Ôi! Hà Nội nhận vinh dự và trách nhiệm làm Thủ đô cách mạng. Chúng tôi nói với nhau: nước mình được độc lập rồi và chứng kiến người khắp nơi như mình kéo về Hà Nội hớn hở, tự hào đâu có thấy mệt dù đi bộ từ xa. từ tờ mờ sáng đến đây hoà cùng niềm vui, niềm tự hào của người Hà Nội.

Sau buổi mit tinh trọng thể Nhà nước tuyên bố độc lập, chúng tôi lai rủ nhau ra về, tuy có cảm thấy mệt đói nhưng rất vui, tuy mới ở tuổi thiếu niên mà cảm thấy mình đã lớn, là người dân của nước Việt Nam độc lập, thấy Thủ Đô cũng là của mình và mơ ước được ra Hà Nội học tiếp để sẽ làm được việc gì đó cho Thủ Đô, cho đất nước.

Ấn tượng này về ngày độc lập đầu tiên của đất nước, ấn tượng này về niềm vui của nhân dân Thủ Đô khắc sâu mãi trong tâm trí của tôi cũng như các bạn thiếu niên cùng đi bộ ra Hà Nội ngày ấy. Nay gặp nhau vẫn nhắc lại kỷ niệm này.

Nguyễn Đức Thuần

5/2009

Bài viết dự thi Hà Nội trong tôi 2009-2010

Chúng tôi chỉ đứng từ xa hướng nhìn về phía lễ đài tuyên bố Độc Lập

Ngày 2/9/1945 tại khu vực vườn hoa Ba Đình lịch sử.

Ra Hà Nội học năm 1946, tôi trở thành người Hà Nội.

(Báo KTĐT đăng ngày 26/1/2010)

Ở Làng Đình Bảng chỉ có trường “tiểu học” 6 năm, học xong là đại bộ phận học sinh trường này nghỉ học về nhà làm ruộng hoặc làm việc gì khác. Tôi cũng nằm trong những người này, về chăn trâu, cắt cỏ giúp gia đình.

Cuối năm 1945 làng Đình Bảng có thêm không khí cách mạng mới: toàn dân chuẩn bị đón kỳ họp quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà dự định họp tại Đình làng: khắp nơi sửa sang, mắc điện các trục đường chính, mắc điện vào tới từng gia đình nhận đón đại biểu quốc hội đến ăn ở. Do tình hình còn có thể họp quốc hội khoá I tại Nhà Hát lớn nên đầu năm 1946 Bác Hồ có về thăm dân làng Đỉnh Bảng, cám ơn nhân dân đã chuẩn bị đón tiếp quốc hội họp. Sau khi Bác đi thăm người già nhất làng, Bác có nói chuyện với dân làng. Tôi chỉ nhớ khi Bác nói với thiếu niên nhi đồng ngồi phia trên là: các cháu cần đi học, nước nhà được độc lập rồi, rất cần các cháu học tập tiếp để sau này phụng sự đất nước. Chúng tôi đồng thanh trả lời : vâng ạ!. Sau đó chú Lê Quang Đạo nói với bố mẹ tôi: Cháu Thuần còn nhỏ, anh chị nên cho cháu ra Hà Nội học tiếp. Thế là tôi được ra Hà Nội ở nhà người cô ruột số nhà 22 Hàng Đào để đến học ở trường Phan Chu Trinh, trường của Mặt trận Việt Minh đỡ đầu, ở phố Nguyễn Thái Học hiện nay. (cùng nhóm quen thân, họ hàng với nhau có Hồng, Mai, Thuần, Phát, Lực sau này là Bác sĩ Hồng, Lực, Phát)

Thế là tôi đã trở thành người Hà Nội từ năm 1946, hàng ngày đi tầu điện đến trường. So với hồi học trường tiểu học, tôi thấy có nhiều môn học mới như môn Vật lý mới lạ, môn toán đại số mới tinh, lại được học tiếng Anh, học Nhạc v.v., khơi dậy trong tôi sự ham học nhiều điều mới.

Một hôm trong lớp học chuyên học nhạc, lớp tôi may mắn được Bác Hồ trực tiếp đến thăm giờ học nhạc này. Vui mừng phấn khởi sau khi nghe Bác khuyên bảo chúng tôi hát vang bài ca trường như tự hứa với Bác: “ Trường Phan Chu Trinh là nơi chung sức đua tài, rồi ra mai sau, đắp xây nước non Việt Nam. Học sinh trường ta ngày nay, là dân Việt Nam ngày mai, Xây nước Việt Nam hùng cường. Học sinh trường ta ngày nay là dân Việt Nam ngày mai, đắp xây nước non nhà.,.”. Nay nhìn lại thấy ấn tượng sâu sắc này đã tiếp sức chúng tôi đã làm được như vậy, xứng đáng là người dân Thủ Đô.

Bắt đầu là người dân Hà Nội, người dân Thủ đô ở tuổi thiếu niên, tuổi học trò, tôi cũng cảm nhận nhiều điều, vẫn nhớ tiếng tầu điện leng keng thuận tiện khi đi học, đi chơi, vẫn nhớ những gánh hàng dong duyên dáng lịch thiệp sạch sẽ mà gọn gàng hàng sáng hoặc buổi trưa đến phố Hàng Đào trước từng nhà thuận tiện chọn bữa ăn là phở gánh, là xôi các loại, là bánh cuốn nóng, là bánh mì nóng ròn pa tê, là bánh bao nóng nhân thịt v.v. và v.v. Trên tầu điện, trên vỉa hè đi lại, ra chợ v.v., đâu đâu cũng thấy người Hà Nội văn minh thành lịch sẵn sàng giúp đỡ mọi người lạ hỏi thăm đường, chỉ dẫn đến nơi đến chốn.

Đang học yên vui, tháng 10/1946 Bác Hồ sau khi ký tạm ước 14/9 ở bên Pháp trở về thì Pháp đã trở mặt. Ta càng thiện chí, chúng càng lấn tới. Giặc Pháp nổ súng chiếm Hải Phòng, tấn công Lạng Sơn, khiêu khích gây sự ở Hà Nội và trường học của chúng tôi tháng 11 năm 1946 đã phải tạm ngừng học, không còn cách nào khác là cầm súng đánh giặc.

Tôi chứng kiến cảnh đục tường liên thông nhiều nhà và mọi người mang chướng ngại vật ra đường phố để cản trở sự tiến công của giặc, các đội quân được thành lập tập luyện, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Thủ đô. Vì còn ít tuổi, tôi được vận động về Bắc Ninh tạm sơ tán lo tiếp tục học tập phục vụ kháng chiến lâu dài.

Ở vùng kháng chiến, đã là người ở Thủ đô, tôi vẫn tìm nghe tin tức Hà Nội, tự hào quân dân thủ đô chiến đấu “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” gian khổ dũng cảm giành từng căn nhà góc phố, ghìm chân địch được 60 ngày đêm vượt xa dự kiến để chính phủ lo sơ tán cùng toàn dân, toàn quân chuẩn bị cuộc trường kỳ kháng chiến nhưng nhất định thắng lợi.

Tôi còn ít tuổi nên không được tham gia cùng các anh thanh niên nhiệt tình hăng hái tự nguyện gia nhập vào các đội quân tập luyện sẵn sàng bảo vệ Thủ đô hay như các chị tham gia nữ tự vệ chiến đấu mà chúng tôi được chứng kiến, một trong những ấn tượng sâu sắc về người Hà Nội thời khắc lịch sử này, tiêu biểu cho dân tộc Việt Nam, bảo vệ bằng được nền độc lập còn non trẻ này.

Ấn tượng này tiếp sức cho tôi noi theo để vượt mọi khó khăn hoàn thành mọi nhiệm vụ trong vùng kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc. Bài viết dự thi Hà Nội trong tôi 2009-2010

Nhớ phố Hàng Đào,nơi ở đầu tiên ở Hà Nội, hàng ngày đi học bằng tầu điện

Làng Đình Bảng tổ chức thành làng chiến đấu, đào đường giao thông hào, đắp nhiều ụ chiến đấu, các đội tự vệ cứu thương được thành lập tập luyện. canh gác từ ngoài Dốc Lã và quanh luỹ tre làng sẵn sàng chặn đánh giặc bảo vệ xóm làng.

Đầu năm 1947, sau khi quân ta 60 ngày đêm “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” bảo vệ Thủ Đô kìm chân giặc rồi rút ra vùng kháng chiến, quân Pháp mở đợt tiến quân về Bắc Ninh và bị quân dân Đình Bảng chặn đứng phải rút lui, có vài người hy sinh.

Chúng tôi được vận động đi sơ tán và lên làng Me, Hoa Mạc sinh sống ở nhà cụ Cửu Hanh, rồi học tập ở lớp tư nhân cùng Đàm Trung Đồn, Đàm Trung Canh, Đàm Trung Giai, Nguyễn Đức Thuần do anh Đàm Trung Thiện kèm cặp các môn, chủ yếu là môn toán và Vật Lý, Hoá học sau đó vào học trường tư thục Hoàng Hữu Nam hệ Trung học đệ nhất cấp. mở ngay tại xã này.

Chúng tôi lập nhóm ham học được sự kèm cặp của anh Đàm Trung Thiện, Đàm Trung Bảo, Đàm Trung Kiên học theo chương trình, gần như mỗi năm học xong 2 lớp và sau 2 năm xin thi tự do thí sinh kỳ thi thứ 2 năm 1949, thi tất cả các môn, qua kỳ thi viết sẽ vào kỳ thi vấn đáp cũng tất cả các môn. Nhóm chúng tôi chỉ có Tôi và Đàm Trung Đồn đã tốt nghiệp trung học đệ nhất cấp rồi vào học trung học chuyên khoa tại trường Trung học Hàn Thuyên, lớp anh cả của trường học tại Đình làng Vân thuộc tỉnh Bắc Giang.

Giặc Pháp mở rộng chiến tranh (tôi còn cõng ông nội tôi chạy giặc Pháp đi cùng anh cả Bát và Bố thời đó). Trường phải đóng cửa và một nhóm chúng tôi chuyển lên Đào Giã Phú Thọ học tiếp theo hệ cao đẳng sư phạm

Ảnh chụp 4 anh em trai năm 1947 tại làng Me, Hoa Mạc: Anh hai Nguyễn đức Nhu, anh ba Nguyễn Đức Giản, anh cả Nguyễn Đức Bát và Nguyễn Đớc Thuần tính từ trái sang phải

Thời kỳ học chuyên ngành sư phạm:

Từ năm 1950: Tôi được vận động lên Đào Giã Phú Thọ vào học Cao Đẳng Sư Phạm để đào tạo giáo viên và có học bổng ăn học, coi như học năm thứ 2 trung học chuyên khoa nối tiếp lớp học cũ ở trường Hàn Thuyên bị đóng cửa do giặc Pháp mở rộng chiến tranh. Đây là mở đầu cho giai đoạn vừa học lên và học nghề dạy học.

Các Bạn học ở Đào Giã Phú Thọ năm 1950

Thuần đứng thứ 6 từ bên trái sang bên phải

Chỉ còn nhớ đứng thứ 3 là Thuỷ Hà, rồi Thịnh, Quỳnh, Thuần, Điều,

Ngồi thứ 2 là Lê An, thứ 4 là Trâm, rồi đến Phương.

Mùa hè năm 1950 tôi trở về Thái Nguyên ở nhà Cô Đồ Đước ( con gái ô Tổng Ái) dạy học hè cho các con của cô và người quen của cô: dạy toán, văn, anh văn là chủ yếu, cũng là cách tự nuôi sống trong dịp hè không có học bổng Sư phạm

Khi giặc Pháp tiếp tục mở rộng địa bàn chiếm đóng, chúng tôi lại chuyển lên Chợ Ngọc ở Tuyên Quang để học tập lúc đó gọi là lớp 9, lớp cao nhất trường, lấy địa điểm của trại lính Âu Phi, trại tù binh Pháp để cùng nhau lao động tu sửa làm thành ký túc xá , lớp học: chúng tôi vào rừng lấy nguyên vật liệu về tự đóng giường ngủ, bàn ghế học, bàn ăn. Tại đây tôi tham gia hiệu đoàn học sinh phụ trách quản lý kiểm tra việc lo ăn uống hàng ngày, thực chất chỉ là kiểm tra lo gạo ăn hàng ngày và hàng tuần hoặc 2 tuần một lần tổ chức mổ trâu chia nhau cải thiện cuộc sống, còn thương xuyên chỉ là cơm ăn lửng dạ với canh bí đỏ. Ai ăn khoẻ thường cảm thấy còn đói và vào bản làng mua hay xin sắn nướng ăn thêm hoặc vào rừng hái dâu gia “bồi dưỡng thêm vi ta min” chẳng hạn. Cuộc sống tập thể có cây đàn ghi ta truyền nhau học ca hát giải trí. Bạn học có Sơn, Minh, Mạnh, Tùng, Thúc, Lê An. Mai Bình, Phú, Tân, Mạnh Giao, Huy Giao, Thịnh, Thuỷ Hà, Phương, Nữ có Hồng, Trâm, Tỉnh, Vân, Hằng, Phượng, Kiều Nga, Dung (hình như Thuỷ Hà, Phương, Hằng chỉ học ở Đào Dã thôi?)

Tại khu rừng Chợ Ngọc, năm 1951, tôi được tổ chức làm lễ kết nạp vào đoàn thanh niên cứu quốc còn hoạt động bí mật, anh Hoàn làm bí thư

Năm 1951 khi giải phóng biên giới, tôi được mời tham gia làm kế toán tại hang Bắc Sơn phục vụ tổ chức cho các đoàn lần lượt đến tập trung học tập, chuẩn bị hành quân đi bộ qua cửa khẩu sang biên giới Trung Quốc. Do đó tôi đi chuyến cuối cùng qua biên giới rồi được xe tải chở đi qua Ninh Giang tạm nghỉ được ăn uống bồi dưỡng rất tốt, rồi hôm sau đi tiếp đến Tâm Hư, một nơi thuộc nông thôn, tạm dựng nhà, buồng lớp làm thành Khu Học Xá tạm thời, Mỗi người được phát 2 bộ quần áo, giầy, tất, chăn màn, dùng nước ao đánh phèn cho trong, sạch. Tại đây, mọi người học chính trị kiểu chỉnh huấn để chống chủ nghĩa cá nhân tiểu tư sản và xác định trách nhiệm học tập về phục vụ kháng chiến thông qua dạy học ở bất kỳ nơi nào có nhu cầu vùng tự do cũng như vùng địch hậu.

Vì cải cách giáo dục chuyển sang hệ chín năm phổ thông mà chúng tôi đã học xong lớp chuyên khoa 2 nên không còn lớp 10 nữa và do nhu cầu thiếu giáo viên nên một số trong lớp chúng tôi được vào học lớp đặc biệt để về nước phục vụ, một số có quyết định bổ nhiệm từ ngày 1 tháng 2 năm 1952, là học viên lớp 10 ra làm giáo sinh giảng dạy tại các lớp sư phạm sơ cấp ngay tại khu học xá ở Tâm Hư bao gồm: Thuần, Tùng, Vân, Tiệp, Hồng dạy các môn tự nhiên; Tình, Dung, Trâm, Lê An, Tân dạy các môn xã hội dù cùng học một lớp nhưng có xu hướng khác nhau.

Sau đây là vài bài viết dự thi về giáo dục gọi là Ước vọng giáo dục tập I:

Bài I. Có một cách dạy học như thế

ở trường tư thục Hoàng Hữu Nam .

Năm học 1947-1948 tôi “sơ tán” ở Làng Me, Làng Hoa Mạc thuộc tình Bắc Ninh và học tại trường tư thục Hoàng hữu Nam. Cùng học với tôi có nhiều người ham học, trong đó có Đàm Trung Đồn. Các thầy dạy học thời đó chúng tôi đều gọi là anh vì các thầy còn trẻ lại rất tận tâm đáp ứng mọi việc học tập theo nhu cầu và khả năng của những nhóm người khác nhau. Tôi thuộc nhóm những người học nhanh nên được hướng dẫn học đặc biệt kiểu học theo nội dung chương trình các môn học, không phụ thuộc vào niên học nên cuối cùng sau 2 năm chúng tôi được hướng dẫn học xong chương trình học của cả 4 năm trung học rồi tổng ôn tập xin tham dự kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trung học kỳ 2 năm 1949 với danh nghĩa là “tự do thí sinh” có sự chứng nhận của các thầy đã dạy là được phép dự thi. Lúc đó phải qua kỳ thi viết nhiều môn như văn, toán, vật lý, sinh vật v.v.. Ai đạt kết quả qua kỳ thi viết sẽ còn phải qua kỳ thi vấn đáp tất cả các môn, từ môn Văn, Toán, đến các môn khác như ngoại ngữ Anh, Pháp, lịch sử, địa lý đến cả môn công dân giáo dục. Nhóm chúng tôi chỉ có 2 người thi đỗ, trong đó có tôi. Sau đó tôi lại tiếp tục vào học lớp đệ nhất chuyên khoa ở Trường Hàn Thuyên sơ tán tại Làng Vân Bắc Giang .

Nhìn lại cách học, cách thi thời đó tôi thấy có cái hay là “coi trọng chất lượng thực chất”, không bắt học tuân thủ theo “niên chế” mỗi năm một lớp, chủ yếu chỉ yêu cầu học xong đầy đủ chương trình cả 4 năm học phổ thông, dù nhóm chúng tôi chỉ học trong hơn 2 năm, thực tế học xong trong 2 năm sau đó tổng ôn tập để dự thi kỳ thứ 2 tốt nghiệp phổ thông trung học. Khi thi lại coi trọng cả thi viết lẫn thi vấn đáp và thi vấn đáp tất cả các môn học để đảm bảo chất lượng. Nhớ lại thời xưa nước ta cũng đã từng có Tiến sĩ trẻ tuổi, thậm chí mới 13 tuổi như Trạng Nguyên Nguyễn Hiền thì sao? Phải chăng đây mới là cách dạy, cách học tuỳ khả năng mỗi người, không cứng nhắc học theo niên chế? Có thể không phổ biến nhưng trong quản lý chỉ đạo lại không hạn chế?. Có lẽ đây cũng là một “ước vọng” mà tôi đặt ra đối với giáo dục nước nhà cho các đổi tượng có khả năng mà không bị hạn chế ràng buộc? Chúng ta mới áp dụng học theo “chứng chỉ môn học” ở một số nơi mà thôi? Có thể mở rộng được không tuy có phức tạp về tổ chức?. Thiết nghĩ nên làm:

“Hãy coi trọng hướng dẫn tự học”, “hãy coi trọng khả năng học tập khác nhau rất đa dạng của nhiều người mà đáp ứng?” “Quan trọng là đảm bảo chất lượng thực chất, không bị khống chế bởi năm học?”. Thời đại hiện nay, khoa học công nghệ thông tin hiện đại phát triển mạnh với tốc độ cực nhanh hoàn toàn có thể thực hiện được “ước vọng” này trong đổi mới, trong cải cách giáo dục.

Nguyễn Đức Thuần 5/4/2009

(Trích bài viết trong tác phẩm ước vọng I dự thi viết về giáo dục)

Bài II. Ấn tượng sâu sắc

về thầy giáo toán Ngô Thúc Lanh .

Năm học 1950-1951 tôi học lớp 9 trường Sư Phạm Chợ Ngọc Tuyên Quang. Lúc đó chúng tôi đều gọi thầy giáo là anh: Anh Lanh, giáo viên chủ nhiệm lớp chúng tôi và trực tiếp dạy môn Toán. Tôi thuộc loại học tốt về môn toán và thường “bị” bạn bè nói là thằng này có cái “Boss Mathematique” (cái bướu Toán học).

Thường tôi làm bài nhanh, xong sớm, được thầy khen, nhưng điều mà tôi giữ được ấn tượng sâu sắc lại là điều thầy nhắc phải yêu cầu cao hơn như “Bài này có còn những cách giải nào khác không?”. Từ đó khi làm xong bài, tôi lại tiếp tục suy nghĩ và đưa ra cách giải 2 thậm chí cách giải 3. Thầy khen nhưng lại yêu cầu cao hơn nữa: “Trong các cách giải này, cách nào là hay nhất?”. Thế là trong các giờ làm bài tập, tôi luôn phải nghĩ các cách giải khác, xong lại phải nhận xét xem cách giải nào là hay nhất, không bao giờ thoả mãn với một cách giải đầu tiên, tận dụng hết giờ làm bài, không bao giờ nộp bài trước dù làm xong rồi.

Trong cuộc đời dạy học và tự học không ngừng, tôi thấy đây là “ấn tượng sâu sắc nhất” về thầy giáo Ngô Thúc Lanh về “yêu cầu học và cách học” để luôn sáng tạo trong học tập..

Không ngừng tự học để dạy tốt, luôn coi trọng hướng dẫn học sinh biết cách tự học theo sách và tự học trong thực tiễn là điều tôi học được của thầy giáo toán Ngô Thúc Lanh.

Theo hướng dẫn đó trong công việc chỉ đạo quản lý giáo dục & đào tạo sau này tôi luôn nghĩ đến nhiều phương án làm khác nhau và cân nhắc chọn phương án nào hay nhất, phù hợp nhất.

Thiết nghĩ để đạt được mục tiêu giáo dục con người mới, con người làm chủ đất nước, cần và rất cần có nhiều người thầy như Thầy Ngô Thúc Lanh có cách dạy học “gõ vào trí thông minh” để trò động não suy nghĩ chủ động trong cách tự học để “tự học suốt đời”. Phải chăng đây là “ước vọng” trong định hướng cải cách giáo dục nói chung và cải cách sư phạm đào tạo bồi dưỡng giáo viên nói riêng:

“Hãy dạy cách động não”; “Hãy dạy cách sáng tạo”; “Hãy dạy cách tìm ra giải pháp tổi ưu” v.v., nó rất cần và đặc biệt cần trong đào tạo con người mới mà cải cách giáo dục cần hướng tới ở mọi cấp học, đặc biệt trong đào tạo và bồi dướng giáo viên cũng như đào tạo bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục.

Nguyễn Đức Thuần

5/4/2009

(Trích bài viết trong tác phẩm ước vọng I dự thi viết về giáo dục)

Thầy giáo Ngô Thúc Lanh NGND ngồi thứ 2 tuổi 90

Bài III.

Học cách học thực hành của thầy Nguyễn Văn Chiển

Học tập trong thời kỳ “trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi” của nước ta chống thực dân Pháp quả là có nhiều khó khăn, thời gian học tập không ổn định vì còn phải lo nhiều chuyện khác. Giờ lên lớp thường thiếu, thấy chủ yếu hướng dẫn tự học. Tôi nhớ nhất giờ thầy giáo Nguyễn Văn Chiển hiệu trưởng nhà trường Sư Phạm giới thiệu về môn địa chất, chủ yếu thầy giáo kể cho chúng tôi cách học thực hành của thầy trên các mẫu đất đá có trong phòng thí nghiệm, quan sát, đối chiếu với tài liệu sao cho cứ cầm một mẫu đá bất kỳ nào đó là thuộc hết, mô tả đầy đủ nó, thường thấy ở đâu v.v.. Hàng trăm mấu đá đều nhận biết và thuộc hết để khi đi vào thực tế không ngỡ ngàng. Mọi người đều biết thầy là người giỏi nhất thời đó nên chăm chú láng nghe “kinh nghiệm” học của thầy, thực chất là cố nghe để “làm theo” cách tự học này của thầy. Tôi học bộ môn sinh vật địa chất chỉ có mỗi buổi như vậy nhưng sau này khi ra dạy học chỉ thích dạy toán nhưng do nhà trường thiếu giáo viên dạy môn sinh vật, môn mà mình học coi như không có gì, nên buộc phải đảm nhận dạy cả môn học này. Quả thật lúc này mới thực sự tự học trên sách tiếng Pháp và tiếng Nga rồi tự vào phòng thí nghiệm để làm thử lần đầu tiên, cái gì trong phòng thí nghiệm không có thì đi sưu tầm trong thiên nhiên mà tự quan sát, bóc tách v.v. để học rồi truyền dạy lại nó cho học sinh. Lúc này mới thấy hết “Bài học về tự học tự thực hành” của thấy Nguyễn Văn Chiển là “vô giá”, giữ lại “ấn tượng” sâu sắc trong đời dậy học buộc phải không ngừng “tự học suốt đời”, giúp tôi trưởng thành trong cuộc đời giáo dục.

Thiết nghĩ, từ thực tiễn này tôi có “ước vọng” các thầy giáo, nhà trường các cấp phải đặc biệt coi trọng “hướng dẫn học sinh” cách tự học để từ đó mà ham học, rồi sẽ còn phải tự học suốt đời mới cống hiến được nhiều nhất cho cuộc sống, cho đất nước. Đây phải là một mục tiêu cần đạt được trong việc hình thành con người mới mà xã hội thực cần, không thể cứ phải tốn kém nhiều tiền của, nhiều thời gian mà lo đi học thêm hết lớp này đến lớp khác kiểu “nhồi nhét” nặng nề như vẫn đang diễn ra.

Phải chăng trong các nhà trường sư phạm, trong các trường bồi dưỡng cán bộ giáo dục nhất thiết phải có bộ môn học này: “Hướng dẫn và rèn học sinh cách tự học để có khả năng tự học suốt đời” thông qua mọi môn học, cả quá trình dạy học dưới các góc độ khác nhau với các môn học khác nhau, các loại bài khác nhau.

Thiết nghĩ “ấn tượng sâu sắc” về cách học thực hành của Thầy Nguyễn Văn Chiển đáng suy nghĩ trong định hướng xác định mục tiêu cụ thể để cải cách giáo dục, chấn hưng giáo dục trong giai đoạn hiện nay mà nước ta đang cần những con người mới như vậy.

Nguyễn Đức Thuần 7/4/2009

(Trích bài viết trong tác phẩm ước vọng I dự thi viết về giáo dục)

Bạn bè cùng học sư phạm trong kháng chiến chống Pháp

(Gặp nhau khi đã về hưu)

Hàng Đứng: Thuần, Tiệp, Huy Giao, Kiều Nga, Tỉnh, Thuần, Phượng, Tiệp,

Mạnh Giao,Mạnh; Hàng ngồi: Lê An, Mạnh Giao, Diệu Vân

Mai Bình, Tỉnh, Vân, Hồng (từ trái sang phải) (tại nhà Diệu Vân từ trái sang phải)

Đứng: Thuần, Lê An, Huy Giao (ghép ảnh), Mạnh Giao (ghép ảnh)

Ngồi: Tiệp, Kiều Nga (ghép ảnh), Tỉnh, Phượng, Hồng (ghép ảnh) , Vân, Mạnh, Mai Bình (từ trái sang phải)

Ghi chú: Nguyễn Đăng Mạnh được phong giáo sư, nhà giáo Nhân Dân tại trường Đại học sư phạm Hà Nội (Ngồi thứ 2 bên phải)

Nguyễn Thị Tỉnh đã là Hiệp phó, Bí thư đảng uỷ trường đại học sư phạm ngoại ngữ Hà Nội (Ngồi thứ 3 bên trái)

Thời kỳ dạy học ở khu học xá tại Trung Quốc:

Bắt đầu là dạy toán, hoá, sau thiếu giáo viên sinh vật nên Ban giám đốc kêu gọi thanh niên chuyển sang dạy môn học mà mình ít hiểu biết nhất nên phải tự học khá công phu vất vả qua thực hành trong phòng thí nghiệm, đi sưu tầm nghiên cứu ngoài thiên nhiên, đặc biệt tự học qua các sách sinh vật bằng tiếng Pháp, rồi tự học tiếng Nga qua tiếng Pháp để đọc sách sinh vật bằng tiếng Liên Xô. Ngoài ra cũng chịu khó học hỏi các thầy lâu năm giảng giải cho sáng tỏ hơn, nhất là áp dụng phương pháp liên tục đi dự giờ để học trước khi mình lên lớp. Xem bài viết cụ thể sau:

Bài IV. Rút kinh nghiệm từng tiết lên lớp .

(Trích bài viết trong tác phẩm ước vọng I dự thi viết về giáo dục)

Năm 1952 tôi bắt đầu ra giảng dạy ở Khu học Xá trung ương, lại phải đảm nhận dạy thêm môn học mà mình ít biết là sinh vật học vì thiếu nghiêm trọng giáo viên bộ môn này. thế là tôi với ý thức phải hoàn thành tốt nhiệm vụ mà lãnh đạo Khu học xá giao cho: “Phải tìm mọi cách dậy tốt nhất đào tạo giáo viên có chất lượng về nước phục vụ kháng chiến chống thực dân Pháp”, một hành động của chúng tôi nhận thức “Tất cả cho tiền tuyến” mà trong nước đang mong đợi. Là giáo viên trẻ mới ra trường, kiến thức học được chẳng là bao, muốn dạy tốt thì phải nai lưng ra mà học. Tôi xác định vài hướng học để nhanh chóng dạy tốt. Đó là đọc sách chuyên môn bằng tiếng Pháp và tự học tiếng Nga qua tiếng Pháp đồng thời mua ngay sách giáo khoa tiếng Nga bộ môn lớp học mình đảm nhận để thực hành dịch phục vụ tham khảo giảng dạy. Quan trọng nhất là xin bố trí thời khoá biểu những ngày đầu tuần không có giờ lên lớp để đi dự giờ người khác dạy trước cùng bài mà học tập, nghiêm túc rút kinh nghiệm có ghi chép từng tiết học để vận dụng cải tiến giảng dạy cho các lớp mình đảm nhận chỉ lên lớp vào các ngày cuối tuần. Sau mỗi buổi dạy cũng tự suy ngẫm ghi lại kinh nghiệm hay, điều gì cần cải tiến nên nhanh chóng dạy tốt, lại được mời dạy mẫu cho việc đào tạo giáo viên trung cấp bộ môn sinh. Điều gì cần thực hành mà mình chưa rõ thì vào phòng thí nghiệm mà học, luyện hoặc ra ngoài thiên nhiên mà sưu tầm các loại hoa, lá v.v.

Cuối năm học, ban giám đốc khu học xá kêu gọi viết kinh nghiệm giảng dạy, tôi hoàn toàn có khá đầy đủ tư liệu ghi chép rút kinh nghiệm từng bài giảng trong một năm học nên viết được nhiều, được sâu theo nhiều chuyên đề nhỏ như kiểm tra miệng đầu giờ như thế nào có hiệu quả và kiểm tra được nhiều người nhất trong thời gian quy định; tổ chức cho lớp học xem kinh hiển vi như thế nào khi cả lớp chỉ có một kính hiển vi; tổ chức cho học sinh chủ động học tham gia xây dựng bài học; dậy những bài tổng kết chương nên như thế nào?; tổ chức cả lớp thực hành ra sao? v.v. Bản thân tôi thấy như chính mình tự học trong thực tế các bài học về phương pháp giảng dạy rất cụ thể, từ đó mà nâng cao khả năng giảng dạy cho chính mình. Ban giám đốc khu học xá đánh gía cao nhất tập viết kinh nghiệm này của tôi. Tôi thấy chính ban giám đốc khu học xá và lãnh đạo trực tiếp từng trường trong khu học xá đã chỉ đạo và tạo điều kiện để chúng tôi đi sâu vào chuyên môn, làm được như vây.

Từ việc làm này suy ngẫm và có “ước vọng” là ngành giáo dục & đào tạo nên có cách nào đó để tổ chức cho nhiều giáo viên tận tâm, dạy giỏi viết hướng dẫn giảng dạy cho từng bài, các loại bài cho từng bộ môn để tiến tới có sách tham khảo cho mọi giáo viên muốn dạy tốt, cải tiến giảng dạy., tương tự như sách phương pháp giảng dạy cho từng bộ môn, tới từng bài mà tôi đã thấy xuất bản ở Liên Xô trước đây phục vụ bồi dướng giáo viên có hiệu quả cao.

Nguyễn Đức Thuần 7/4/2009

Thời gian sau ra địa điểm mới của Khu học xá được xây dựng khang trang tại Thành phố Nam Ninh, nơi mà trước đây, từ Tâm Hư vẫn định kỳ đi bộ vài cây số ra thành phố Nam Ninh háo hức xem phim lần đầu tiên trong đời. Tôi còn tham gia công tác phân đoàn thành niên cứu quốc giáo viên và tham gia phụ trách công tác Thiếu nhi tháng Tám của Khu học Xá mà anh Đức Minh làm tổng phụ trách.

Cuối năm học đầu tiên làm nghề dạy học tôi được khen thưởng về viết sáng kiến kinh nghiệm giảng dạy loại xuất sắc nhất và được công nhận như là chiến sĩ thi đua, được tặng huy hiệu khu học xá Trung ương làm kỷ niệm.

Ảnh chụp năm 1953 đeo huy hiệu Đoàn Thanh niên

và huy hiệu phần thưởng của Khu học xá

Vài hình ảnh minh hoạ:

Lớp chủ nhiệm đầu tiên 1952-1953 Chụp ảnh với tổ thiếu niên của lớp

Chụp ảnh với tổ thanh niên của lớp Với Tổ khác của lớp và Nhóm thiếu niên

Tham gia phụ trách Thiến nhi Tháng 8 Tham gia ban nhạc của trường.

Dân làng Đình Bảng gặp nhau ở Tâm Hư và Người Họ Hàng trong Làng

Trích giấy thông hành do CA Thái Nguyên cấp để đi vào Xã Quang Trung, an toàn khu học tập chuẩn bị về Tiếp Quản Hà Nội

Sau chiến tháng Điện Biên Phủ năm 1954:

Về nước tham gia cải cách ruộng đất ở Thái Nguyên: Tham gia đoàn ở Khu Học Xá về có Phạm Tuyên cùng Nguyễn Đức Thuần thực hiện “ba cùng”, “gợi khổ”, tìm ra “địa chủ” ở một xã.An Khánh Đại Từ Thái Nguyên.

Tại đây tôi nhớ mấy sự việc: tôi được phân công vào một nhà Bần nông, được vài hôm phát hiện ra không phải là bần nông mà là Trung nông nên báo cáo xin chuyển sang nhà khác dù mọi thứ đều khổ sở hơn rất nhiều về ăn uống cũng như chỗ ngủ. Khi chỗ tôi tìm không ra đủ 5% địa chủ lại được mời lên Đoàn uỷ, ban chỉ đạo trung ương để chấn chỉnh là phải tìm ra cho đủ 5% địa chủ mới đạt yêu cầu chỉ đạo chung. Khi về họp thì dân tố lên đến 7% nhưng tính toán thì cũng chỉ có 2% đạt tiêu chuẩn còn lại đều là Phú nông mà thôi, nên cứ phải làm đi làm lại. Sang đến giai đoạn tổ chức đấu tố điển hình toàn xã thì tôi nhận được lệnh đi nhận công tác khác. Đi vòng về đoàn uỷ nhận lệnh rồi đi bộ lên Tuyên Quang gặp Bộ trưởng Bộ Giáo dục nghe giải thích về thắng lợi hội nghị Giơ ne vơ rồi giao nhiệm vụ đi bộ vòng về Thái Nguyên đến xã Quang Trung là an toàn khu để dự lớp học quy mô đông đảo các loại cán bộ chuẩn bị về tiếp quản vùng mới giải phòng.

Sau một tháng học tập, được Bác Hồ đến động viên giao nhiệm vụ, kể câu chuyện “Cái Đông hồ” và “Đạn bọc đường” nhằm yêu cầu nhận nhiệm vụ gì cũng phải nghiêm túc hoàn thành như từng bộ phận của cái đồng hồ và khi vào vùng mới giái phòng, vùng thành thị thì phải giữ vững phẩm chất, không bị sa ngã như vấp phải viên đạn bọc đường “ăn vào thấy ngọt” mà không biết, khi biết ra thì quá muộn. Chúng tôi khắc sâu lời dạy quý giá này để thực hiện.

Ngày 2 tháng 10 năm 1954 tôi nhận được lệnh lên đường, trang bị quần áo quân quản để vào Thành ngay ngày hôm 2/10 làm việc với các sĩ quan Pháp việc tiếp nhận bàn giao sao cho hoàn thành chậm nhất là ngày 9/10 để ngày 10/10/1954 đoàn quân chiến thắng chính thức vào tiếp quản Thủ Đô.

Đến Trung Giã buổi sáng, chờ bên sĩ quan Pháp cấp giấy tờ vào Hà Nội nhưng mãi đến 4 giờ chiều mới xong ( giấy thông hành vào nội thành một bên đại tá Pháp ký, một bên Đại Tá Lê Quang Đạo ký), chúng tôi đi xe tải chở người do lái xe của Pháp và có lính Pháp bảo vệ từng xe theo xe của UB Giám sát Quốc tế vào đến cầu Long Biên thì đã vào buổi chiều và khi qua cầu Long Biên thì thành phố đã tối om, le lói vài nơi có đèn điện. Sau này tôi mới biết là bên phía Pháp cố tình chậm trễ để khi đoàn của ta vào đến nơi thì trời tối dân ít biết. Xem bài viết dự thi « Hà Nội trong tôi: »

Bài III. Về tiếp quản Hà Nội năm 1954

Sau hiệp định Paris tại Giơ ne vơ, đang tham gia cải cách ruộng đất đợt I ở Thái Nguyên, tôi nhận được lệnh của Bộ giáo dục lúc đó ở Tuyên Quang để nhận nhiệm vụ mới. Đó là nhiệm vụ tập trung học tập để chuẩn bị về tiếp quản vùng mới giải phóng. Cuối lớp học Bác Hồ có đến thăm và nhắc nhở nhiệm vụ qua 2 câu chuyện “cái đồng hồ” và “đạn bọc đường”, nghĩa là phải tuân thủ ý thức tổ chức theo sự phân công của cơ quan như các bộ phận của cái đồng hồ, nhiệm vụ nào cũng phải hoàn thành và phải tránh viên đạn bọc đường khi vào thành phố để không bị “hủ hoá”, “hưởng lạc” mà mất phẩm chất đạo đức cách mạng của người cán bộ. Theo lời dạy này, chúng tôi ghi sâu để thực hiện khi về tiếp quản thủ đô Hà Nội.

Sáng sớm ngày 2/10/1954 chúng tôi đã có mặt ở Trung Giã để làm thủ tục nhận giấy thông hành với trách nhiệm là đội quân quản hành chính vào trước hoàn thành các thủ tục văn bản từ tứng cơ sở đến từng ngành với phía quân Pháp để 2 bên ký biên bản bàn giao Thủ đô xong trong ngày 9/10/1954.

Thủ tục bị kéo dài nên mãi đến xế chiều hôm đó xe của chúng mới lên đường vào Hà Nội theo hướng qua Cầu Long Biên . Đi đầu đoàn chúng tôi là các xe của đoàn Giám sát Quốc tế mang cờ quốc tế, xe của chúng tôi đi tiếp theo chỉ là xe tải chở quân, cũng là xe của quân đội Pháp do lái xe người Pháp lái và có lính Pháp mang súng ngồi phía sau trên từng xe để bảo vệ. Cuối cùng của đoàn xe lại là xe của giám sát quốc tế. Trên dọc đường đi vào chúng tôi chứng kiến cảnh khi đi qua các trại lính Pháp, binh lính reo hò chào mừng, phải chăng là được yên nghỉ không phải đi “càn quét” nguy hiểm như trước đây nữa?. Qua cầu Long Biên, gió chiều mát lộng, xe đi chậm thấy rõ cả đoàn xe có cờ của Giám sát quốc tế, cảm thấy lâng lâng tự hào của những người 9 năm trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi đã thực sự chiến thắng trở về. Ôi bao công sức, bao xương máu của toàn Đảng, toàn dân, của cả dân tộc đã gian khổ đổ ra để giành lấy độc lập tự do này mà mình được vinh dự là đại diện vào trước thành phố làm nhiệm vụ lịch sử đặc biệt có một không hai này.

Vào đến Hà Nội thì trời đã tối, có nơi đôi chỗ đã thấy ánh điện không nhiều nhưng đã bắt gặp nhiều người lao động tỏ vẻ vui mừng nói to cho chúng tôi nghe thấy: “ Các anh ơi, mau mà vào giữ trật tự cho dân” hay “ Chúng em chờ đợi lâu rồi, khổ lắm rồi, các anh vào nhanh lên” . Sau này chúng tôi mới biết là phía bên quân Pháp cố tình kéo dài thủ tục để khi vào đến nội thành là trời tối không cho đông đảo nhân dân đón chào mừng. Hoá ra chậm là lý do cố ý như vậy!.

Cuối cùng chúng tôi được đưa đến “trại lính của Pháp ở Nhà thương Đồn Thủy trước đây”, vào ở bên trong có một khu riêng, có tổ quân đội của mình mang súng AK bảo vệ và có đội cấp dưỡng riêng của minh đã mang theo thực phẩm nuôi đoàn chúng tôi đảm bảo an toàn tuyết đối về ăn ở.

Chờ một vài hôm cho lãnh đạo cấp cao 2 bên bàn công việc cần triển khai, cuối cùng chúng tôi được đón đến trụ sở uỷ ban hành chính hiện nay để gặp gỡ các sĩ quan Pháp, chia nhau thống nhất lịch làm việc từng đôi một đi đến từng công sở xem xét lập biên bản bàn giao và ghi rõ phiá bên Pháp có vi phạm gì không về để nguyên hiện trạng để bàn giao theo cam kết . Tôi nhận nhiệm vụ đi cùng một sĩ quan Pháp đi đến các trường ở phía Bắc Hà Nội, nay thuộc quận Ba Đình. Chúng tôi phải làm việc căng quá giờ hành chính, sĩ quan Pháp đòi về vì hết giờ, tôi không nghe và báo việc nhiều, các ông cần về trước thì cứ về, có gì các ông phải chịu trách nhiệm không hoàn thành khối lượng công việc phải làm xong. Cuối cùng họ phải chấp nhận.

Đến nhiều trường chúng tôi còn chứng kiến có các cháu học sinh mang cờ hoa đến chào mừng, phấn khởi vì biết niềm tin yêu của dân với cách mạng nhưng cũng phải nhắc khuyên nhà trường và các thầy chịu khó chờ đến ngày 10/10, khi quân Pháp rút, bàn giao xong hãy mạng cờ hoa ra đón tiếp. Bây giờ, trước mặt sĩ quan Pháp, theo quy định không được tụ tập đông, mong các bác, các cháu thông cảm. Cũng có hôm đi về phía Bach Mai, đến kiểm tra khu học xá nay là khu tập thế Bách Khoa, tôi còn chứng kiến vài cành người lao động đi theo xe chúng tôi hào hứng phấn khởi nói “ Tiên sư…, bây giờ mày phải Gác đờ co (bảo vệ) cho chúng tao.. hết đàn áp chúng tao nữa ..”.

Hoàn thành xong mọi nhiệm vụ được phân công, tối 9/10/1954 tôi được phân công đến hỗ trợ trực bảo vệ bảo tàng ở Phố Cao Bá Quát. Sáng sớm hôm sau độ 4 giờ sáng tôi chứng kiến ở gần đó bọn lính Pháp làm lế Hạ cờ buồn bã lặng lẽ cuốn gói rút lui. Sau khi quân Pháp rút đi, phia sau lần lượt nhân dân phấn khởi tổ chức cắm cờ hoa nhộn nhịp hẳn lên hơn ngày hội, sẵn sàng đón đoàn quân chiến thắng chính thức trở về. Tôi theo những người dân, tìm chỗ đứng vẫy chào đoàn quân của ta rầm rập trở về trong hân hoan reo hò, hoàn toàn tự nguyện thể hiện tấm lòng và trái tim của nhân dân với cách mạng.

Sau ngày 10/10/1954 tôi được phân công về tiếp quản và giảng dạy tại trường Chu Văn An, ở ngay trong trường, làm mọi việc “yên lòng dân”, khẩn trương chuẩn bị cho ngày khai giảng năm học đầu tiên vào cuối tháng 10 được bình thường dù còn thiếu một số giáo viên đã đi vào Nam rồi..

Tôi có may mắn đặc biệt được chứng kiến cả 2 sự kiện lịch sử có một không hai xẩy ra ở Thủ đô: Ngày 2/10/1954 vào Hà Nội có sự giám sát của Uỷ ban giám sát quốc tế để làm việc với sĩ quan Pháp hoàn tất mọi thủ tục hành chính để bàn giao tiếp quản Thủ đô với tư cách là người chiến thắng vào trước. Ngày 10/10/1954 chứng kiến một đơn vị quân Pháp hạ cờ lặng lẽ cuối gói rút lui trong trật tự đồng thời hoà vào đám đông nhân dân Thủ đô tưng bừng phấn khởi vui mừng chào đón đoàn quân chiến thắng trở về. Ấn tượng đặc biệt đầy tự hào này nhắc nhở tôi phải lo góp phần tích cực xây dựng lại Thủ Đô

Nguyễn Đức Thuần

1/6/2009

Đoàn quân Pháp cuối cùng rút lui khỏi Hà Nội trong ngày giải phóng Thủ đô

Tôi hoà mình vào nhân dân đón chào đoàn quân chiến thắng trở về.

Đoàn quân chién thắng rầm rập trở về trong sự vui mừng nồng nhiệt

đón chào của nhân dân Thủ Đô ngày 10/10/1954 lịch sử.

Bài IV: Trường Chu Văn An - Ấn tượng sâu sắc.

(đã đăng báo KTĐT ngày 6/7/2009)

Sau ngày 10/10/1954 tôi được phân công về tiếp quản và giảng dạy tại trường Chu Văn An, tại đây tôi có nhiều ấn tượng đẹp trước sau rất sâu sắc:

1. Có những học sinh gia đình chuẩn bị đi Nam nhưng những học sinh này không muốn đi, muốn ở lại miền Bắc đến hỏi giáo viên làm nhiệm vụ tiếp quản và giảng dạy mà các em thường gọi là các thày kháng chiến trở về tiếp quản trường ta. Các em thường nói: em rất muốn ở lại học tập rồi được phục vụ miền Bắc như mọi người thì chúng em có được giúp đỡ gì không?. Chưa biết thế nào, với niềm tin, chúng tôi trả lời là được rồi chúng tôi bàn nhau, tổ chức một nhóm nội trú trong trường để giúp nhau ăn, ở, học tập. ngoài ra còn xét xin cấp trên có trợ cấp kiểu học bổng hàng năm. Tôi nhở có em học sinh cụt một tay tên là Nguyễn Hùng Cường, chơi bóng bàn tốt, đã xin ở lại nhưng một hôm thấy mẹ và em của Hùng Cường từ Hải Phòng lên đứng ở sân trường đang thuyết phục cùng gia đình đi Nam. Em Hùng Cường vào mời chúng tôi ra hỏi nhiều điều trong đó có điều quan trọng là chúng tôi đảm bảo nhận làm em nuôi, lo cho học tập đi đại học rồi ra công tác bình thường như mọi người dân miễn là chịu khó học thi cử đảm bảo và bố trí chỗ ăn ở ngay trong trường. Chúng tôi đã làm được như vậy, em này vào học đại học sư phạm môn vật lý để có đủ học bổng ăn học và học xong chắc chắn có nơi dạy học. Sau này trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước tôi nhận được một bức thư của một cô giáo tên là Hà cùng dạy vậy lý với Cường ở Nam Hà, hỏi tôi về Hùng Cường xem thực hư gia đình thế nào, vì sao ở lại, có thể lấy làm chồng không v.v..Tất nhiên tôi cho cô Hà biết hết sự thật về gia đình và con người và 2 người đã kết duyên cùng nhau, vẫn biên thư cho tôi, khi cả 2 cùng về giảng dạy ở Thủ Đức sau giải phóng miền Nam vẫn biên thư cho tôi, đôi khi cũng ra Hà Nội thăm bạn bè và các thầy Chu Văn An cũ. Đây đúng là ấn tượng tình người, tình thầy trò trong hoàn cảnh đất nước ta, khó mà quên được.

2. Mặc dù bận trăm công nghìn việc, chiều 18/12/1954 Bác Hồ vẫn thu xếp đến thăm trường Chu Văn An. Bác vào trường không theo cổng chính mà đi theo cổng phụ, lại đi thăm trước nhà xí, nhà ăn tập thể rồi mới đi dự lớp học và nói chuyện với thầy trò tập trung ngoài sân trường, lúc đó tạm ở 67 Cửa Bắc. Điều Bác nói mà thầy trò trường Chu Văn An khắc sâu, ghi nhớ mãi đề làm theo: “..Nước ta đã được độc lập, học bây giờ khác trước, học không phải để đi làm quan, học để làm tốt mọi việc mà tổ quốc cần ở bất cứ nơi nào ..” Thầy trò chúng tôi sôi nổi bàn về mục đích học tâp, động cơ học tập, khắc sâu quan điểm học tập không phải để đi làm quan và học tập để phục vụ nhân dân ở bất cứ nơi nào mà tổ quốc cần đến. Có học sinh học xong không học lên, xung phong lên miền núi dạy học theo lời kêu gọi, có học sinh xung phong đi bán báo Đảng mà lúc đó đang cần, nhiều học sinh ngoài giờ học đã xung phong đi dạy thanh toán nạn mù chữ, dạy bổ túc văn hoá cho nhân dân khu lao động, nhưng học sinh học lên, khi học xong đều đi khắp nơi phục vụ trong quân đôi, đi B, làm ở mọi ngành nghề phục vụ củng cố miền Bắc, Chi viện cho miền Nam. Thế hệ học sinh này đã làm theo lời Bác dạy, tô thêm truyền thống hiếu học yêu nước của trường Chu Văn An Hà Nội, của người dân Thủ đo Anh Hùng, của thành phố vì hoà bình trong trái tim nhân loại. Ấn tượng này về học sinh Chu Văn An rất đáng tự hào, trân trọng.

Khóa học sinh Chu Văn An 1951-1958 này, ngày nay đã về hưu, ở khắp mọi nơi, hàng năm vẫn họp mặt, đã họp mặt lần thứ 22 để ôn lại những kỷ niệm sâu sắc một thời học tập dưới mái trường được giáo dục tốt, giáo dục sâu sắc, rồi tự hào kể cho nhau nghe việc đã làm, nay làm gì sao cho xứng đáng, lại còn đóng góp xây dựng quỹ khuyến học ổn định giúp trường học bổng hàng năm. Thật quý hoá, có một thế hệ học sinh Hà Nội như thế.

3. Tại ngôi trường này do tích cực công tác, cải tiến giảng dạy, 2 năm là chiến sĩ thi đua, tôi có vinh dự được nhận huy hiệu Bác Hồ tặng cho thanh niện giáo viên Thủ Đô năm 1956 do liên chi đoàn thanh niên giáo dục Hà Nội đề nghị. Một kỷ niệm sâu sắc đối với tôi, nhắc nhở tôi phải tiếp tục học tập, rèn luyện công tác tốt mãi về sau.

Nguyễn Đức Thuần

2/6/2009

Bác Hồ đến thăm trường Chu Văn An chiều 18/12/1954

(Tôi đứng đằng sau, phía tay phải Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên, đứng bên phải ảnh)

Các giáo viên trường Chu Văn An năm 1955-1956

NĐ Thuần, Lê An, AV. Chiêu giáo viên Năm 1956 nhận huy hiệu Bác Hồ

Cán bộ lớp đệ tứ A 1954-1955

Toàn bộ lớp học sinh lớp chủ nhiệm đề tứ A năm 1954-1955

Lớp đệ tứ B Chu Văn An năm học 1954-1955

Lớp đệ tứ C năm học 1954-1955 và chủ nhiệm lớp đệ tứ D năm học 1955-1956

Tổ 1 lớp đệ tứ A năm 1954-1955 Tổ 2 lớp đệ tứ A năm 1954-1955

Tổ 3 lớp đệ tứ A năm 1954-1955 Tổ4 lớp đệ tứ A năm 1954-1955

Tổ 5 lớp đệ tứ A năm 1954-1955 Tổ 6 lớp đệ tứ A năm 1954-1955

Cựu giáo viên Chu Văn An sau này gặp nhau trên Hồ Tây

1, 2, Nhưng, Thuỷ, Lê An, Thương, Chiêu, Thuần, Thiêm, Vịnh

Cựu giáo viên và cựu học sinh Chu Văn An 1951-1958 họp mặt hàng năm

Nguyễn Đức Thuần ngồi ghế thứ 2 từ bên trái sang phải

Cựu giáo viên và học sinh Chu Văn An niên khoá 1951-1958 họp mặt 1/1/2001 Chào đón thiên niên kỷ mới. NĐ Thuần ngồi ghế sau người ngồi quỳ thứ 5 từ bên trái sang phải giữa An Văn Chiêu và Lê An, cán bộ tiếp quản nhà trường 1954

Thầy trò Trường Chu Văn An Khoá 1951-1958 họp mặt lần thứ 22

Thầy Nguyễn Văn Chiển đứng bên trái chụp khi về thăm

trường Chu Văn An. Thuần đi cùng đứng bên phải ảnh chụp.

Cựu giáo viên về họp hàng năm chụp ảnh chung trước tượng đài Chu Văn An

Bài V. Trường Trưng Vương - Ấn tượng sâu sắc.

(đã đăng báo KTĐT ngày 6/7/2009)

Năm học 1956-1957 tôi được điều chuyển từ trường Chu Văn An về dạy cấp 3 trường cấp 2-3 Trưng Vương và giảng dạy tại đây đến năm 1959. Tôi dạy sinh hoá và làm tổ trưởng bộ môn, phụ trách lao động toàn trường.. Tại mái trường này tôi có những ấn tượng sâu sắc đặc biệt không bao giờ quên:

1. Đảng ra công khai lãnh đạo nhà trường: Sau nhiều năm đóng cửa để củng cố Đảng không kết nạp đảng viên mới trong kháng chiến chống thực dân Pháp, nay đã mở cửa và ra công khai hoạt động. Tôi có may mắn được kết nạp đợt đầu tiên sau một thời gian đóng cửa. Sau kết nạp ngày 6/1/1958 thì Đảng làm lễ ra công khai hoạt động vào năm học 1958-1959. Ấn tượng ra công khai hoạt động, nhân dân giám sát chất lượng Đảng viên nên “thúc đẩy” tôi cũng như các đảng viên khác phải thực lòng xung phong gương mẫu trong mọi công việc lo cho việc chung, lo cho mọi người. Điều đó đã giúp tôi rèn luyện và Đảng nhà trường luôn trong sạch vững mạnh được mọi người tin yêu, do đó cuối năm học tôi được bầu là chiến sĩ thi đua và được công nhận là đảng viên xuất sắc.

2. Trong phong trào thi đua xây dựng nhà trường xã hội chủ nghĩa, tổ bộ môn sinh hoá chúng tôi đã đua nhau suy nghĩ sáng tạo dám nghĩ dám làm, thực tế đã làm được nhiều việc đáng kể: Xây dựng được vườn trường thực hành bộ môn sinh trong điều kiện diện tích đất rất hạn hẹp, lại thí điểm cho một giáo viên dạy thành công bài học ngay tại vườn trường rất sinh động, hấp dẫn; tổ chức nhiều hoạt động ngoại khoá bộ môn sinh ngoài trời tăng lòng yêu thích bộ môn, góp phần giáo dục hướng nghiệp rất tự nhiên; tổ chức thực hành bộ môn Hoá kết hợp lao động sản xuất như làm bông nhân tạo từ rơm, đúc nồi nhôm, thìa nhôm thủ công tận dụng các đồ nhôm cũ hỏng thu gom lại v.v. Nhiều hoạt động giáo dục, thực hành lao động có hiệu quả và Bác Hồ có đến thăm trường để khen ngợi động viên. Tôi được phân công chuẩn bị tặng phẩm cho Bác Hồ. Tôi chọn một bàn thấm do xưởng mộc của nhà trường làm ra và một nồi nhôm do thầy trò đúc ra. Bác nhận, Bác Khen và hỏi đã làm được bao nhiêu cái nồi nhôm rồi. Khi nghe trả lời được 42 cái nồi nhôm, Bác trả lại và nói: Bao giờ nhà trường thực hành sản xuất ra 420 cái nồi thì Bác nhận. Thoảng cảm thấy buồn nhưng lại hiểu ngay điều Bác mong là học tập phải kết hợp với lao động sản xuất, làm ra được càng nhiều hàng hoá cho xã hội càng tốt. Viết lại điều này, ấn tượng sâu sắc này cũng là để nhắc nhở lại ngành giáo dục nhất là giáo dục Thủ đô nghĩ gì về thực hiện nguyên lý phương châm giáo dục này trong giai đoạn hiện nay cần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, một thời mà nhiều trường Hà Nội đã làm tốt việc này.

Nguyễn Đức Thuần

6/6/2009

Thời gian công tác tại trường nữ trung học Trưng Vương 2-3 :

Tôi dạy sinh vật lớp 8 và lớp 9, chủ nhiệm lớp 9A1 năm học 1956-1957 rồi lớp 9A năm học 1957-1958. Bí thư chi đoàn giáo viên, tham gia ban chấp hành liên chi giáo viên ngành giáo dục và ban chấp hành công đoàn ngành giáo dục; phụ trách lao động toàn trường..

Tại đây được kết nạp Đảng 6/1/1958, chính thức 6/1/1959 do đ/c Nguyễn Minh Quang và Đinh Viết Khả giới thiệu, đ/c Nghiêm Chưởng Châu làm bí thư chi bộ kiêm hiệu phó nhà trường. Được bầu là chiễn sí thi đua năm 1958 và 1959, tham gia chỉnh lý sách giáo khoa sinh vật lớp 8 và lớp 9

Chi đoàn giáo viên trường TV Nhóm Nam giáo viên ở trong trường

Cán bộ giáo viên, công nhân viên của trường năm 1959

Nguyễn Đức Thuần đứng trên cao nhất ở giữa.

Nhóm học sinh tham gia thực hành nữ công gia chánh

Dự đại hội chiến sĩ thi đua công nông binh thành phố năm 1959

NĐ Thuần giơ cờ thi đua của thành phố tặng ngành giáo dục đứng bên phải

Cựu giáo viên trường Trưng Vương 2-3 thời đó họp mặt năm 2004

NĐ Thuần đứng hàng 2 thứ 2 từ bên trái sang phải

Cựu giáo viên trường Trưng Vương 2-3 thời đó hàng năm đều họp mặt.

Ảnh trên chụp kỷ niệm họp mặt năm 2005

NĐ Thuần đứng thứ tư từ bên phải sang trái

Năm học 1959-1960 được bổ nhiệm quyền hiệu trưởng trường cấp 2-3 Nguyễn Văn Sắc ở Bạch Mai:

Trường đóng ở Chùa Hưng Ký có 2 lớp 8 và 1 lớp 6 và Đình Đình Đại ở giữa phố Bạch Mai có 2 lớp 5, một trường mới mở ở khu lao động chỉ có lớp đầu cấp như vậy. Tôi sinh hoạt chi bộ chung với trường Hoàng Văn Thụ, phụ trách tuyên huấn chi bộ, chủ yếu làm nhiệm vụ hiệu trường trường Nguyễn Văn sắc, dạy Hoá, sinh. Vì là trường mới mở không có cơ sở vật chất riêng nên mọi việc đều phải tự lo mượn nơi làm buồng lớp để kịp khai giảng học tập:

Khai giảng năm học 1959-1960 trường Nguyễn Văn Sắc Bạch Mai

Toàn thể giáo viên của trường: Thế, ,Ái,Khắc,Liên,Giang,Bích,Uẩn,Hiền, , , Biên, Thuỷ, Sơn, Thuần.

Hiệu trưởng đọc diễn văn khai giảng

Năm 1960 được thành đoàn Thanh niên Hà Nội giới thiệu ứng cử đại biểu quốc Hội khoá 2 tại Hà Nội. Dịp này được 2 lần trực tiếp gặp Bác Hồ

Đoàn chiến sĩ thi đua cán bộ giáo dục Hà Nội dự hội nghị thi đua công nông binh Hà Nội năm 1960. N Đ Thuần ngồi hàng đầu thứ tư từ bên trái sang phải

Đại diện hội nghị chiến sĩ thi đua tiêu biểu các ngành chuẩn bị lên phủ Chủ tịch thăm Bác Hồ do anh hùng Lê Minh Đức đứng đầu bên trái ảnh dẫn đầu. NĐ.Thuần đứng thứ 2 bên trái cạnh anh hùng lao động NV.Tạo.

Chủ tịch TP, BS Trần Duy Hưng phía sau cạnh cửa ra vào bên tường trắng

Năm học 1960-1961 về làm hiệu phó trường Phổ thông 3A- Việt Đức, xây dựng trường điểm có trang bị thí nghiệm toàn bộ của Cộng Hoà Dân Chủ Đức:

Hiệu phó trường THPT 3A (sau này là Việt Đức), phụ trách giáo vụ và đoàn thanh niên học sinh: là chiến sĩ thi đua và được tặng Huân chương Lao động Hạng Ba do chủ tịch Hồ Chí Minh ký.

Năm 1961 nhận huân chương Lao động hạng Ba:

Ba năm chiến sĩ thi đua liên tục

Năm học 1961-1962 học chuyên tu Nga văn tại Gia Lâm:

Kết thúc lớp học, lớp 34 Nga năm 1962 chụp ảnh kỷ niệm cùng các giáo viên,

có giáo sư Người Nga. N Đ Thuần đứng thứ 2 từ bên trái sang phải

Trong cuộc thi nói cuối năm được công nhận là kiện tướng nói tiếng Nga

Trở về làm hiệu phó trường Trưng Vương 3A Đống Đa 1962- 1964:

Thời kỳ Hiệu trưởng trường cấp 3 Nguyễn Gia Thiều 1964-1969: Trích trên mạng giới thiệu nhà trường

Thầy Nguyễn Đức Thuần - Hiệu trưởng nhà trường những năm chống Mỹ

Trong giai đoạn đầu tiên của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đày khó khăn gian khổ , trường cấp III Nguyễn Gia Thiều đã được sự lãnh đạo của một nhà giáo tâm huyết và giàu năng lực : thầy Nguyễn Đức Thuần . Thầy Nguyễn Đức Thuần nhận nhiệm vụ Hiệu trưởng trường từ năm 1963 và đảm nhiệm chức trách này trong 6 năm , cho đến năm 1969 thầy được chuyển về nội thành đảm nhận cương vị mới tại trường Sư phạm 10+3 Hà Nội . Năm 1964 , trước khi bước vào khai giảng thì giặc Mỹ ném bom miền Bắc , thầy Nguyễn Đức Thuần lãnh đạo giáo viên , nhân viên , học sinh đi sơ tán và đến năm 1965 chia thành 2 phân hiệu : Nguyễn Gia Thiều A sơ tán ở Việt Hưng , Nguyễn Gia Thiều B sơ tán ở Đình Xuyên ( Sau này phân hiệu Nguyễn Gia Thiều B trở thành trường cấp III Yên Viên ) . Năm 1966 , máy bay Mỹ ném bom kho xăng Đức Giang , thầy Hiệu trưởng Nguyễn Đức Thuần lại lãnh đạo toàn trường ( A ) chuyển địa điểm sơ tán về Bắc Cầu ( Xã Ngọc Thuỵ ) . Đó là những năm tháng hết sức vất vả , khó khăn vì phải đảm bảo dạy và học trong điều kiện thiếu thốn nhiều thứ . Rất nhiều buổi học bị gián đoạn vì đang học thì máy bay Mỹ tới ném bom , thầy và trò phải ngồi dưới hầm . Trong điều kiện ấy , thầy và trò trường THPT Nguyễn Gia Thiều vẫn vượt qua và vẫn đạt thành tích cao trong dạy và học . Chính vì vậy , khi nói đến trường Nguyễn Gia Thiều trong giai đoạn này không thể không nói tới vai trò lãnh đạo của thầy Hiệu trưởng Nguyễn Đức Thuần . Trong buổi Lễ kỷ niệm Ngày nhà giáo Việt Nam 20-11-2009 , tuy đã gần 80 tuổi nhưng thầy Nguyễn Đức Thuần vẫn tới dự để chia vui với trường THPT Nguyễn Gia Thiều được Chính phủ tặng thưởng Cờ thi đua " Đơn vị dẫn đầu phong trào thi đua "

Ảnh : Chi bộ Đảng trường cấp 3 Nguyễn Gia Thiều năm 1968 tại nơi sơ tán thôn Bắc Cầu xã Ngọc Thụy : Thầy Nguyễn Trọng Loan ( Toán ) Thầy Nguyễn Đức Thuần ( Hiệu trưởng ) Thầy Nguyễn Văn Quế ( Văn ) Thầy Nguyễn Hữu Mai ( Hiệu phó ) Thầy Nguyễn Cao Lý ( Văn ) Cô Ngô Thuần Phong ( Hiệu phó )

Năm học 1964 – 1965 , trường Nguyễn Gia Thiều khai giảng trong một tình hình rất đặc biệt: ngày 5 - 8 - 1964 giặc Mỹ đã dùng không quân và hải quân đánh phá miền Bắc. Để bảo đảm an toàn cho thầy vào trò, một hệ thống hầm trú ẩn được đào quanh các lớp. Sang năm học 1965 – 1966 được lệnh sơ tán khỏi thị trấn Gia Lâm, trường đã chia thành hai phân hiệu : Nguyễn Gia Thiều A sơ tán về Việt Hưng, Bắc Cầu còn Nguyễn Gia Thiều B về Đình Xuyên. Trong mấy lần máy bay địch đánh phá kho xăng Đức Giang nhà trường đã kịp thời tổ chức học sinh tham gia cứu hỏa, cứu hàng hóa . Thành Đoàn Hà Nội đã biểu dương kịp thời thành tích phục vụ chiến đấu ấy của học sinh trường ta. Mặc dù địa điểm sơ tán bị uy hiếp nghiêm trọng, thầy và trò vẫn dũng cảm bám trường vừa dạy tốt, học tốt vừa tổ chức tốt các hoạt động phục vụ sản xuất và chiến đấu. Đầu năm học 1966 – 1967, các lớp học được đặt phân tán khắp 3 xóm của thôn Bắc Cầu xã Ngọc Thụy. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương đã hết lòng ủng hộ, tạo điều kiện để xây dựng lớp học, nhà làm việc và nhà ở tập thể cho cán bộ giáo viên. Nhiều gia đình ở Bắc Cầu đã thu hẹp chỗ ở, nhường nhà cửa để đón nhận gia đình các thầy giáo, cô giáo về sơ tán. Khi viết những dòng này tôi lại thấy hiện lên những hình ảnh của những thầy giáo đã vượt qua gian nan nguy hiểm, ngày đêm đi liên hệ mua nguyên vật liệu, điều khiển những đợt vận chuyển tre, nứa bằng bè mảng vượt sông Hồng để xây dựng lớp học nơi sơ tán. Khi địch ném bom Thượng Thanh, Gia Thụy, các thầy giáo, cô giáo và học sinh đã tìm đến thăm hỏi giúp đỡ các gia đình học sinh bị nạn ngay khi tiếng bom vừa dứt. Cũng trong những ngày rền vang tiếng bom và tiếng súng phòng không ấy, có thầy giáo tối nào cũng tới trận địa pháo ở thôn Quán Tình (Giang Biên) để dạy bổ túc văn hóa cho các chiến sĩ pháo cao xạ. Vượt qua mọi gian khổ, ác liệt, thầy và trò trường Nguyễn Gia Thiều luôn giữ vững truyền thống dạy tốt, học tốt. Đội tuyển học sinh giỏi của trường liên tục đạt thành tích trong các kỳ thi học sinh giỏi Hà Nội và miền Bắc. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp cấp 3 luôn đạt vào loại khá của thành phố.

Chúc mừng thầy giáo Nguyễn Đức Thuần 50 năm tuổi Đảng

Nhân dịp kỷ niệm 79 năm ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam ( 3-2-1930 / 3-2-2009 ) , thầy giáo Nguyễn Đức Thuần - nguyên Hiệu trưởng trường cấp III Nguyễn Gia Thiều từ 1964 đến 1969 đã vinh dự được trao tặng Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng . Hiệu trưởng Đặng Đình Đại đã thay mặt toàn thể cán bộ , giáo viên , nhân viên và học sinh nhà trường chúc mừng thầy Nguyễn Đức Thuần trong những ngày " Mừng Đảng - Mừng Xuân 2009 "

Ảnh : Thầy giáo Nguyễn Đức Thuần - nguyên Hiệu trưởng cấp III Nguyễn Gia Thiều 1964-1969

Ảnh : Thầy Đặng Đình Đại chúc mừng nguyên Hiệu trưởng Nguyễn Đức Thuần

Các thế hệ hiệu trưởng: Đặmg Đình Đại, Tôn Tich Long, Đoàn Cầu,

Nguyễn Đức Thuần, Đoàn Thanh,Nguyễn Ân, Nguyễn Văn Quế

Từ trái sang phải: Tôn Tích Long, Đoàn Cầu, Phùng Hữu Phú TWĐảng,

Đặng Đình Đại, Phạm Gia Khiêm P.Thủ Tướng, Đoàn Thanh,

Nguyễn Đức Thuần (5 thế hệ hiệu trưởng chụp ảnh với lãnh đạo thành phố

và Nhà Nước xuống tặng Huân Chương Lao động cho nhà trường)

3 hiệu trưởng cũ Thuần, Ân, Cầu ngồi hàng đầu. Thuần đang phát biểu

Họp mặt các thầy cựu Hiệu trưởng và Bí thư chi bộ qua các thời kỳ

HT: Thanh, Thuần, Cầu, Long, Đại BT: Thuần, Phúc, Ngọc, Đại

Thời kỳ ở Trường Sư phạm 10+3 sau là Cao Đẳng Sư Phạm Hà Nội 1969-1979

Tối 2/9/1969 ngủ tại trường Nguyễn Gia Thiều sơ tán tại Bắc Cầu thu xếp công việc tài liệu để hôm sau về nhận nhiệm vụ mới: Chủ nhiệm khoa Hoá Sin Địa trường Sư Phạm 10+3 Hà Nội sơ tán tại xã Dịch Vọng Cầu Giấy. Sáng sớm ngày 3/9/1969 khi đi xe đạp qua cầu Long Biên đến Đầu Cầu phía Hà Nội thi nghe tin trên đài tiếng nói Việt Nam báo tin Bác Hồ đã mất. Mọi người đều buồn.

Trường sư phạm 10+3 lúc đó toàn nhà cấp 4, một bộ phận thí nghiệm còn để ở Cửa Bắc.Tại đây có vài kỷ niệm:

Chăm lo đặc biệt chất lượng đào tạo vì khi thi tốt nghiệp lại hoàn toàn do trường Đại học Sư Phạm Hà Nội tổ chức ra đề, chấm thi cùng với khoa cấp 2 của trường Đại học Sư Phạm sơ tán tại Nam Hà và Trường đại học sư phạm cấp bằng đại học sư phạm khoa cấp 2, đào tạo giáo viên cấp 2 có trình độ Đại Học hệ 3 năm, ra trường hè năm 1970: Đi xuống khoa cấp 2 Nam Hà nghiên cứu chất lượng cùng kinh nghiệm; Mời thầy giáo trường đại học Sư Phạm đến dạy các môn chủ yếu để giáo viên của ta nghe giảng, học tập kinh nghiệm;

Tôi đảm nhận dạy như một giáo viên bên cạnh nhiệm vụ chủ nhiệm khoa quản lý chỉ đạo đào tạo giáo viên cấp 2 Sinh Hoá và Sinh Địa. Tôi nhận dạy môn học thuyết tiến hóa, di truyền học hiện đại và phương pháp giảng dạy bộ môn.

Tổ chức cho giáo viên học Nga Văn kiểu chuyên tu một học kỳ tập trung, một nửa học, một nửa dạy để nhanh chóng có khả năng đọc dịch sách chuyên môn bằng tiếng Nga và chủ yếu mời giáo viên chủ chốt ở đại học sư phạm đến dạy vừa đảm bảo chất lượng vừa bồi dưỡng giáo viên, dù đã được ưu tiên tuyển chọn giáo viên có trình độ kỳ cựu ở các trường cấp 3.

Riêng khoa Hoá sinh địa còn làm tốt được việc hàng năm đều đi dã ngoại học tập ngoài thiên nhiên cho bộ môn Hoá tại khu Hoá Chất Lâm Thao Việt Trì, cho bộ môn sinh tại khu rừng Cúc Phương,, kết hợp với bộ môn Địa đi dã ngoại tại Lạng Sơn rồi tại Quảng Ninh, coi đó là chương trình ngoại khoá bắt buộc ổn định thành nền nếp.Hết sức coi trọng thực hành bộ môn đến từng bài để sau này còn giảng dạy hướng dẫn học sinh cấp 2 thực hành bộ môn. Xây dựng được nền nếp hàng năm có hội thi rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cấp 2 như tập viết bảng, thi cắm trại, thi kể chuyện ca hát theo nghiệp vụ giáo viên chủ nhiệm cấp 2, tập giáng bài và đi thực tập.

Tổ chức tham gia lao động ở nơi sản xuất lớn kết hợp học tập bộ môn được Vụ sư phạm Bộ Giáo Dục đánh giá cao mời báo cáo kinh nghiệm tại hội nghị sư phạm toàn quốc.

Bản thân tự học, đến trường Đại học Tổng hợp khoa sinh học đầy đủ các chuyên đề đảm nhận giảng dạy như di truyền học năm thứ tư tổng hợp sinh cũng như giáo trình di truyền học của Đại học sư phạm, còn tham gia dạy đại học tại chức môn sinh lý người và động vật.

Từ năm học 1970-1971 nh

Về họp mặt với khoa tự nhiên, trước đó là khoa Hoá Sinh Địa hợp nhất

Một số cựu giáo viên khoa Hoá Sinh Địa trước đây

Trạm đại học- Hiệu trưởng Trường Bồi dưỡng giáo viên cấp 3 HN 1979-1980: Thanh toán trình độ đại học sư phạm hệ 4 năm cho toàn ngành kiểu vừa dạy vừa đi học tại chức hàng tuần

Phòng Giáo dục chuyên nghiệp rồi Ban giáo dục chuyên nghiệp 1980-1989 : Quyền trưởng phòng giáo dục chuyên nghiệp thành phố HN từ năm 1980 rồi Phó ban Giáo dục chuyên nghiệp thành phố HN từ năm 1982, sau phó ban phụ trách Ban Giáo dục (chưa có trưởng ban)

Bốn lãnh đạo ngành giáo dục chuyên nghiệp từ 1980 đến 1990

Dự hội nghị MTTQ thành phố, chụp cùng Chú Lê Quang Đạo

Kỷ niệm Hà Nội giúp Pnông Pênh một trung tâm dạy nghề thủ công làm quà biếu 1986-1987

Đến Ằng co tham quan 1986 Trước cửa khu nhà đá nghe âm rung

Ghi cảm tưởng khi thăm bảo tàng ở Pnông Pênh

Sang Pnông Pênh khảo sát việc Thành Phố Hà Nội tặng Pnông Pênh món quà biếu trang thiết bị một trung tâm dạy nghề thủ công

Thăm di tích Pnông Pênh Sang thiết kế trang bị Trung tâm dạy nghề

Đi thăm di tích Pnông Pênh

Đi thăm di tích Pnông Pênh cùng cán bộ sở Công nghiệp

Đi thăm di tích Pnông Pênh

Đi thăm di tích Pnông Pênh cùng cán bộ sở Công nghiệp

Đi thăm di tích Pnông Pênh cùng cán bộ sở Công nghiệp

Đi thăm di tích Pnông Pênh

Đi thăm di tích Pnông Pênh

Đi thăm di tích Pnông Pênh

Đi thăm di tích Pnông Pênh